Како да се одржи мирот во Газа
- Колку и да изгледа нереално денес, евентуалното распоредување на меѓународна мировна мисија може да биде најдобрата надеж за зацврстување на прекинот на огнот и започнување на долгиот пат кон закрепнување за Газаните. Израелските, палестинските и американските лидери мора да направат се што е во нивна моќ за да ја постават сцената за таква мисија. Луѓето во Газа не можат да чекаат да се појават совршените услови.
![Како да се одржи мирот во Газа](https://new.mia.mk/images/20240905084815_big_730x400_3.webp )
5 септември 2024
Форин аферс (foreignaffairs.com)
Повеќе од десет месеци трае војната во Појасот Газа, со катастрофални последици. Израел значително ги ослабе воените капацитети на Хамас, но на сметка на огромен број на жртви и масовно разурнување. Иако Хамас можеби повеќе не е сериозна закана за Израел, групата веројатно ќе преживее во некаква форма.
Додека Вашингтон и владите во регионот очајно бараат крај на борбите и решение за следниот ден, многумина ја разгледуваат идејата за распоредување на меѓународна мировна мисија во Газа. Тие се надеваат дека таква мисија може да обезбеди примирје, да го стабилизира уништеното подрачје и на крајот да го обнови. И иако овластувањето и распоредувањето на таква мисија во моментов изгледа далечно, постојат индикации дека Израел, Палестинската власт (ПА) — која управува делови од Западниот Брег — и сè повеќе арапски земји стануваат поотворени за оваа идеја. Во јули, Лана Нусеиба, емиретски дипломат, изјави дека Обединетите Арапски Емирати (ОАЕ) би биле подготвени да придонесат со сили за „привремена меѓународна мисија“ во Газа, што ја прави првата земја која го најавува тоа.
Мировната мисија можеби е најдобриот начин за лекување на Газа. Навистина, бруталноста на нападот на Хамас на 7 октомври и последователното крвопролевање во Газа го направија враќањето на претходната состојба невозможно. Обновата на Газа ќе трае со години и ќе бара извонредни нивоа на финансирање и мобилизација. Потенцијалните донатори веројатно нема да ги испратат неопходните средства додека Хамас останува на власт. ПА во нејзината сегашна форма не може сама да го стабилизира или обнови Газа. А ако израелските сили останат на терен, нивното присуство ќе го попречи секој значаен напор за обезбедување помош. Потребен е огромен меѓународен напор за обезбедување закон и ред, повторно отворање на училиштата и болниците, чистење на урнатините и отстранување на неексплодирана муниција.
Последните мировни мисии имаат несовршени резултати. Соединетите Американски Држави, на пример, катастрофално не успеаја да создадат алтернатива на талибанското владеење во Авганистан, а мисијата на ОН во Мали минатата година беше протерана од страна на воената хунта. Сè поголем број на критичари тврдат дека мировните интервенции се неефикасни и едноставно не можат да се справат со комплексни политички транзиции. Иако многу од критиките се валидни, грешка е да се изедначуваат мировните мисии со политичките процеси што треба да ги придружуваат. Мировните операции се наменети како краткорочни мерки за олеснување на политичките промени, а не како решенија за конфликти сами по себе. И некои мировни мисии, вклучително и на Блискиот Исток, помогнаа да се завршат војни, да се зајакнат договори и да се спречат воени ескалации.
Меѓународната мисија може да успее во Газа, но Израел, ПА и САД ќе мора да ги постават условите за нејзин успех. Вашингтон мора подобро да ги координира хуманитарните напори меѓу своите партнери. Израелските и палестинските лидери ќе треба да направат тешки отстапки за да ги убедат земјите дека мисијата вреди да се придружат. И пред сè, Израел и Хамас ќе мора да се договорат за примирје.
МЕСТО НА РАЃАЊЕ НА МИРОТВОРСТВОТО
Концептот за мировни мисии произлезе од арапско-израелскиот конфликт. Првата модерна вооружена мултинационална мировна сила, УНЕФ (UN Emergency Force), беше создадена по кризата во Суец во 1956 година, кога Обединетото Кралство, Франција и Израел го нападнаа Египет за да го заземат Суецкиот канал. УНЕФ го надгледуваше повлекувањето на Израел од египетските територии Синај и Газа и остана распоредена на египетската страна на линиите за примирје повеќе од десет години за да ги намали тензиите и да спречи борби. УНЕФ првично се сметаше за огромен успех за тогаш новоформираната ОН. Земјите-членки се натпреваруваа за да придонесат со свои трупи, а администрацијата на Ајзенхауер го сметаше тоа за голема дипломатска победа, особено бидејќи се случи во време на Советската инвазија на Унгарија, еден од најтензичните моменти во Студената војна.
Но, само една деценија по создавањето на силите, примирјето меѓу Израел и Египет, кое беше зајакнато од присуството на УНЕФ, пропадна. Фаталната маана на УНЕФ, која ги засега повеќето мировни мисии до денес, е тоа што бараше правна согласност од страна на учесник во конфликтот за распоредување на нејзината територија — во случајот на УНЕФ, тоа беше Египет. Како резултат, УНЕФ беше ранлив на каприците на Каиро, и во 1967 година, египетскиот претседател Гамал Абдел Насер ја укина својата согласност за мисијата, и ОН реши да ги повлече силите за итни случаи. Одлуката на Насер помогна да се разгори Шестдневната војна, која длабоко ја трансформираше природата на конфликтот и резултираше со израелската окупација на Газа.
Мировните сили продолжија да се распоредуваат на различни линии во арапско-израелскиот конфликт. Во 1974 година, на пример, Набљудувачките сили на ОН беа создадени за зајакнување на договорот меѓу Израел и Сирија со кој заврши војната во Јом Кипур во 1973 година. Овие сили, кои сè уште постојат денес, одржуваат тампон зона долж линиите за прекин на огнот во Голанската висорамнина.
И покрај периодите на нестабилност, двете земји продолжуваат да се придржуваат до него. Египетско-израелскиот мировен договор од 1979 година, со посредство на САД, ги создаде Мултинационалните сили и набљудувачи, мировни сили кои не се на ОН, кои го надгледуваат спроведувањето на договорот и сега се составени од војници од 13 земји.
Другите мисии беа понапорни. Историјата на привремените сили на ОН во Либан ги покажува тешкотиите да се работи на територија со силни недржавни актери и владејачки вакуум, како што е случајот во Газа денес. УНИФИЛ првично беше распореден во 1978 година за да го надгледува повлекувањето на Израел од либанската територија што Израелците ја зазедоа додека се бореле со палестинските милитанти. Актуелниот мандат на УНИФИЛ произлегува од Резолуцијата 1701 на Советот за безбедност на ОН, која стави крај на војната во 2006 година меѓу Израел и Хезболах, либанска милиција која повеќето западни влади ја сметаат за терористичка група. Резолуцијата ги наведе одредбите за прекин на огнот и повика на значително зголемување на распоредувањето на војниците кои ќе делуваат како пречка. Во тоа време, тоа беше доволно за да се олесни прекинот на непријателствата.
Но, Резолуцијата 1701 никогаш не беше целосно спроведена. Хезболах, се покажа беше решен да го обнови својот арсенал во јужен Либан, прекршувајќи ја резолуцијата. УНИФИЛ никогаш не бил во позиција - ниту имал мандат - да се спротивстави на Хезболах. Извесно време, многумина сметаа дека дури и уништениот УНИФИЛ е подобар отколку воопшто да нема мисија. Но, нападот на 7 октомври и последователното обновување на непријателствата меѓу Израел и Хезболах ги промени работите. Сега, секоја меѓународна сила распоредена по Сината линија што го дели Либан од Израел ќе треба да се поправа.
МОДЕЛ ЗА ГАЗА?
Мировните мисии кои досега беа распоредени на Блискиот Исток припаѓаат на првата генерација на мировни сили, познати како сили „интерпозиција“. Овие мисии се ограничени на основни и главно симболични задачи. Тие служат како тампон помеѓу воините сили и можат да известуваат и да го олеснат спроведувањето на договорите или спогодбите. Тие, на пример, би можеле да проверат дали секоја страна ги почитува ограничувањата за распоредување на оружје во одредена област.
Но, за Газа потребно е нешто многу покомплексно, мисија на линија на оние распоредени во Косово и Источен Тимор. Овие посеопфатни мисии вклучуваат широка конфигурација на ОН и меѓународни агенции и, покрај обезбедувањето сигурност, можат да служат и како привремени администрации. Тие можат да помогнат во понудата на хуманитарна и развојна помош; поддршка на локалните власти со враќање на законот и редот; обезбедуваат критични услуги како што се здравството, образованието и електричната енергија; и олеснување на меѓународно поддржаните напори за обнова. Сепак, луѓето во Газа доживеале повеќе смрт, уништување и беззаконие отколку оние во Косово или во Источен Тимор.
За да функционира меѓународното распоредување, мора да се исполнат неколку услови. За почеток, Израел и Хамас мора да се согласат на прекин на огнот. Хамас мора да го отстапи местото на новата администрација на Газа предводена од ПА, која ќе побара од Советот за безбедност да распореди мисија. Во исто време, во замена за мировна мисија, Израел ќе треба да се согласи да ги повлече своите сили од областа на операциите на мисијата. Израел, исто така, ќе мора да соработува со реформираната ПА и да дозволи движење на стоки и луѓе на територијата со меѓународен надзор. Мировната мисија не може да биде ефикасна ако се гледа како продолжување на режимот на Израел.
Со оглед на нивото на огорченост меѓу Израел и ОН, израелската влада веројатно нема да прифати мисија која целосно ја води ОН. Израелските власти не го кријат својот презир кон меѓународната организација, која ја обвинуваат за некои од нивните безбедносни грижи. Израел, на пример, обвини дел од персоналот на ОН за учество во нападите на 7 октомври, тврдеше дека поддршката на ОН во Газа го зацврсти владеењето на Хамас и го критикуваше УНИФИЛ за неуспехот да го спречи повторното вооружување на Хезболах. Иако овие критики не се целосно фер, лошите односи меѓу Израел и ОН можат да ја отрујат мировната мисија.
Независно под чие покровителство е мировната мисија, агенциите на ОН сепак ќе треба да го формираат столбот на вистинскиот хуманитарен и развојен одговор на теренот. Постои преседан за преземање на помошна улога на ОН: на пример, во Источен Тимор, Австралија предводеше меѓународни мировни сили кои ги поставија темелите за следна мисија на ОН. Поголемиот дел од вистинските трупи за мисија во Газа, во меѓувреме, дојдоа од ОАЕ и други арапски држави, при што САД ги организираа севкупните напори. Ова значи осмислување на концептот на операции за мисијата и поддршка на нејзината логистика - но запирање од распоредување на американски чизми на теренот.
Ако мировната мисија сака да има придобивка од арапските земји - што би ја направило попријатна за Палестинците - Израел и ПА ќе треба да направат некои тешки отстапки и реформи. ОАЕ соопштија дека се подготвени да придонесат за мировните сили само ако, прво, ПА побара распоредувањето,спроведе значителни реформи и биде овластен од Израел да преземе водство во обновата на Газа и, второ, САД направат обновена заложба за решение со две држави. Другите арапски земји веројатно ќе бараат барем исто толку во замена за приклучување во мисијата.
Ниту Израел ниту ПА се чини дека се подготвени да ги исполнат условите на ОАЕ. Двете страни страдаат од политичка поларизација, траума од екстремно насилство и лошо лидерство. ПА е корумпирана, репресивна и длабоко непопуларна. Израел е управуван од неговата најдесничарска влада во историјата, онаа која е длабоко непријателска кон ПА и претседаваше со најголемата воена катастрофа во земјата досега. Спротивставувањето на палестинската држава во рамките на Израел, исто така, вртоглаво се зголеми од 7 октомври. САД и нивните партнери треба да извршат притисок за да ги поттикнат трансформациите потребни на двете страни. Иако тие веројатно нема да се реализираат наскоро, императивот за интервенција во Газа само ќе расте. Малку е веројатно дека секој услов за успешно одржување на мирот ќе биде исполнет пред таквата мисија да стане суштинска.
МИСИЈА: МОЖНА
Во меѓувреме, постојат чекори што САД можат да ги преземат за да ги постават темелите за успешна меѓународна мисија, дури и ако околностите се далеку од совршени. Резолуцијата 2735 на Советот за безбедност на ОН, која ги опишува контурите на прекинот на огнот, беше усвоена во јуни и претставува основа за тековното посредување меѓу Израел и Хамас. Соединетите Држави треба да го надоградат овој успех со создавање на контакт група за поддршка на резолуцијата и координирање на меѓународниот одговор во Газа. Контакт групата, исто така, би можела да распореди мултинационални поморски сили во близина на брегот на Газа за да ја олесни испораката на хуманитарна помош и да се спротивстави на шверцот со оружје.
САД, исто така, треба повторно да ги отворат каналите за комуникација меѓу Израел, ПА и агенциите на ОН. Тоа ќе помогне да се олесни протокот на помош и да се осигура дека соодветните видови помош ќе стигнат на вистинските места. Засега, безбедноста на хуманитарните работници останува сериозна грижа, а внатрешната дистрибуција на помошта често е блокирана од тековните борби и од израелските безбедносни процедури.
Колку и да изгледа нереално денес, евентуалното распоредување на меѓународна мировна мисија може да биде најдобрата надеж за зацврстување на прекинот на огнот и започнување на долгиот пат кон закрепнување за Газаните. Израелските, палестинските и американските лидери мора да направат се што е во нивна моќ за да ја постават сцената за таква мисија. Луѓето во Газа не можат да чекаат да се појават совршените услови.ссм/
фото: архива/ЕПА/ДПА