Софија, 7 јануари 2026 (МИА/БТА) - Овој број на ЛИК содржи искрена приказна за парите по бугарските земји, чиј дел е низ архивите на Бугарската телеграфска агенција (БТА) со вести од три века – од крајот на XIX век до првата четвртина на XXI век. Ова го изјави генералниот директор на БТА, Кирил Валчев, при претставувањето на новиот број на списанието на тема „Бугарските пари“ во зградата на Бугарската народна банка (БНБ) денеска.

Ова е веста, која денеска ја избра МИА од сервисот на Бугарската телеграфска агенција (БТА), согласно Договорот за размена на информации и професионална соработка, кој предвидува секој ден националните информативни агенции на Северна Македонија и Бугарија да разменуваат по една вест, која ќе ја објават на својот интернет сајт без промени со изрично посочување и цитирање на партнерот како извор.

Тој потсети дека левот се појавува во вест од годината по создавањето на БТА. На 7 јули 1899 година, Агенцијата јавува од Цариград дека „Париската отоманска банка телеграфира до управата на јавниот долг дека Бугарската народна банка платила во саботата на сметка на бугарската влада 2 ½ милиони левови задоцнети влогови за данокот на Источна Румелија“.

„Хрониката од архивите продолжува со нови емисии левови, заеми, девалвации, деноминации и завршува со аплицирањето и приемот на Бугарија во еврозоната и придружните дебати во текот на 2025 година ’за‘ и ’против‘ прифаќањето на еврото во овој момент“, истакна уште Валчев.

Според неговите зборови, Општествениот трезор на БНБ е едно од местата каде што, заради поголема сигурност преку диверзификација на ризикот, веќе петта година се чуваат дискови со копии од електронските фотографии на БТА од почетокот на овој век, на кои се додаваат и дигитални копии од дигитализираните во последните две години над 5 милиони страници хартиени билтени и близу 700 илјади фотографии на негативи.

„Бугарската народна банка (БНБ) е основана во 1879 година и е 13-та по редот на своето основање централна банка во светот. А БТА е 9-та по година на основање – во 1898 година – од 26 агенции во MINDS International (здружение на водечки информативни агенции од целиот свет за соработка во областа на информативните услуги, споредливо со „Г-20“ – организацијата на најразвиените економии во светот) и 34 агенции во Европската алијанса на новински агенции (ЕАНА)“, посочи генералниот директор на БТА.

Тој изрази благодарност до БНБ и нејзиниот гувернер Димитар Радев не само за домаќинството на претставувањето на овој број на ЛИК во емблематичниот Паричен салон во зградата на централната управа на БНБ во Софија, изградена во 1935 г. – 1939 г. по проект на бугарските архитекти Иван Васиљов и Димитар Цолов, туку и за пристапот за фотографии на бугарски банкноти и монети, кои го збогатуваат ова издание на списанието на БТА.

„Го водиме овој разговор меѓу многу симболи. Четирите решетки на влезот на Паричниот салон се со бронзени лавови, кои потсетуваат на вековната бугарска историја и паричната единица лев како дел од неа. Лавовите се со штитови со различни мотиви, ги симболизираат основните гранки на бугарската економија во првата половина на минатиот век – потсетување на креативноста преку приклучување кон достигнувањата на светот. Овие пластики се дело на проф. Михајло Парашчук, кој ги изработил и декоративните елементи на циферблатот на големиот часовник на јужниот ѕид на Паричниот салон – потсетување за времето, кое претвора во преодно сè што правиме, често во жестоки спорови. А филигранските камени решетки на внатрешните прозорци кон Паричниот салон се потсетување за вечната потрага на човекот за поголема сигурност во животот“, рече уште Кирил Валчев.

Според зборовите на генералниот директор на БТА, пошироката идеја на овој број е да се замислиме за смислата на парите воопшто. Тој забележа дека во овој број на списанието можат да се прочитаат многу идеи за смислата на парите – олеснувачко средство за размена, зачувување на вредноста, доверба, идентитет, припадност кон заедница.

„Најтрајна се покажува смислата на парите како средство да се искуша човекот. И мерилото за нивната вредност може да се покаже како спасение или предавство. Впрочем, според научници со кои разговарав, по денешните бугарски земји со сигурност имало во оптек и тирски сикли (шекели) – 30-те сребреници за кои Јуда го предава Исус“, рече тој.

Според него, затоа треба да паметиме дека парите не се цел, туку инструмент кој го открива срцето на човекот. Сами по себе тие не се ниту зло, ниту добро, но зависноста од нив е зло, а нивното користење за добро е добро. Затоа, не треба парите да управуваат со човекот, туку човекот со парите, без оглед на нивната форма. Бидејќи „не можете да им служите на Бога и на мамона“, како што според Евангелието на светиот апостол Матеј, Исус го користи арамејскиот збор „мамона“, кој означува богатство, посед на кој се потпираш.

Во таа смисла, бугарските пари во наше време – и левовите што излегуваат од употреба, и еврото што влегува – имаат силен симбол со ликовите на бугарските светци Јован Рилски и Паисиј Хилендарски, прикажани на нив. Бидејќи тие нè потсетуваат на вистинската вредност на парите како мерило за човекот, дополни Кирил Валчев.

„А благодарение на Бугарија, на еврото веќе има и уште еден духовен знак – кирилицата како трета азбука во Европската Унија. Впрочем, во годината на одлуката за пристапување на Бугарија кон еврото, одбележуваме округла годишнина од создавањето пред 1170 години од светите браќа Кирил и Методиј на првиот графички систем на бугарската писменост – глаголицата. А трите јавни медиуми – Бугарската национална телевизија (БНТ), БТА и Бугарското национално радио (БНР) – во мај минатата година го поставија почетокот на иницијативата „14 века Бугарија во Европа“ за одбележување годишнини во бугарската историја со значење за општата европска историја, кои се одбележуваат во годините до 2032 г., кога се навршуваат 1400 години од создавањето во 632 г. на првата бугарска државна формација на европска територија – Стара Велика Бугарија. Оваа иницијатива беше поддржана од Бугарската академија на науките (БАН) од самиот почеток, а на почетокот на овој месец кон неа се приклучија со објавен апел во БТА во Софија и уште 25 бугарски историчари и археолози, кои се и истакнати општествени дејци“, посочи генералниот директор на БТА.

Тој појасни дека денот на кој се претставува бројот на ЛИК за бугарските пари – Богојавление со Крштевањето Господово, носи исто така многу соодветни знаци – за обновата и за приклучувањето, но и за тоа дека благодатта на новиот подобар живот не може да се купи преку формални дејствија, туку зависи од секој човек и неговите напори.

„Крштевањето не е магија, туку почеток на нов пат, на кој при погрешен избор на слободниот човек се намалуваат добиените можности. Всушност, крштевањето на човек е света тајна, а светите тајни се од нештата што не се продаваат – Бугарската православна црква изрично прифатила дека свештеник не може да одбие крштевање ако човек нема пари да плати такса (на која се гледа како на донација), бидејќи благодатта не се купува со пари, каква и да е нивната форма, вклучително лев или евро“, истакна Кирил Валчев.

Од јануари 2024 г. списанието ЛИК е со слободен пристап. Сите броеви од неговото обновување во 2022 г. до денес можат да бидат преземени во електронски формат од интернет-страницата на БТА. Декемврискиот број на тема „Бугарските пари“ можете да го најдете на следниов линк: https://www.bta.bg/bg/lik-magazine/71.

Медиумската информативна агенција овие текстови ги објавува во оригинална форма, согласно Договорот за размена на информации и професионална соработка меѓу двете национални новински агенции МИА и БТА.