Тирана, 6 април 2026 (МИА) - Централната банка на Албанија во текот на 2025 година купи рекордна сума од една милијарда и 27 милиони евра на девизниот пазар, што претставува 3,8 отсто од бруто-домашниот производ (БДП) на земјата. Иако според економските теории ваквата масовна интервенција требаше да предизвика инфлација преку обезвреднување на домашната валута, официјалните податоци на Институтот за статистика покажуваат дека растот на цените останал умерен, објави БИРН, а пренесува „Ора њуз“.

Централната банка почна со засилени интервенции уште во 2024 година, спротивно на препораките на Меѓународниот монетарен фонд (ММФ). Таа година беа купени вкупно 933 милиони евра (од кои 649 милиони за стабилизација и 283,8 милиони за девизни резерви). Трендот продолжи и во 2025 година, достигнувајќи го својот врв во јули, кога во само еден месец беа купени речиси 236 милиони евра со цел да се спречи натамошното зајакнување на лекот.

И покрај овие огромни купувања, албанскиот лек сепак зајакна за 1,5 отсто во однос на еврото во текот на минатата година – од 98,3 леки во јануари, на 96,8 леки во декември. Зајакнувањето продолжи и во првите месеци од 2026 година, па денес едно евро се менува за 95,8 леки.

Експертите посочуваат дека лекот незапирливо зајакнува уште од 2018 година. Додека многумина сметаат дека причината е „економијата во сенка“ и приливот на пари од организиран криминал, владата тврди дека вишокот девизи доаѓа од успехот во туризмот и странските директни инвестиции.

Сепак, економистите предупредуваат на феноменот познат како „Холандска болест“. Овој модел покажува како наглиот прилив на девизи во еден сектор предизвикува зајакнување на националната валута, што пак ги уништува другите традиционални сектори. Во Албанија тоа веќе се чувствува: земјоделството бележи пад на производството од крајот на 2020 година, а преработувачката индустрија (особено текстилната и чевларската) е во постојано опаѓање од средината на 2023 година. Наспроти нив, само градежништвото и јавната администрација продолжуваат да растат.

Постои сериозна загриженост дека ако овие девизни приливи одеднаш престанат – особено ако пукне „меурот“ во градежниот сектор – земјата ќе остане без девизни приходи и со уништено домашно производство кое тешко ќе се обнови. Фасонскиот сектор веќе ја губи работната сила, а земјоделството се соочува со длабоки структурни проблеми, што според аналитичарите, ја става Албанија пред прагот на сериозна економска криза. вт/ссм/

Фото: Централна банка сајт