Скопје, 18 јануари 2025 (МИА)

Бранка НАЈДОВСКА

Марија Вукиќ е српска филмска авторка, културолог и истражувачка работничка, родена 1976 година во Белград, Србија. Таа има докторска диплома по теорија и менаџмент на културата и медиумите и дополнително професионално образование во областа на филмската продукција преку меѓународни програми поддржани од „Креативна Европа“ .

Работи како академски истражувач, организатор и промотор на културни и уметнички проекти, вклучувајќи фестивали, панели и театарски претстави. Исто така, таа е асистент професор, сценаристка, режисерка и продуцентка на свои оригинални документарни филмски проекти преку продукциската куќа Stardust Art Production.

Марија е членка на Европската мрежа на жените во аудиовизуелните уметности (EWA), важна професионална асоцијација, која ја поддржува креативната и професионална улога на жените во филмот во рамките на Европската Унија.

Марија Вукиќ е авторка со фокус на документарни филмски дела, кои ги истражуваат супкултурите, музичката сцена и социјално-историските феномени преку филмски наратив.

Овој проект е во продукција/развој и се очекува како долгометражен документарен филм, кој ја истражува улогата на Студентскиот културен центар во Белград и неговото влијание врз алтернативната сцена во поранешна Југославија. Тој доби и финансиска поддршка преку национални фондови за кинематографија.

Што Ве инспирира да направите филм за Студентскиот културен центар?

СКЦ лично многу ми значеше во годините на растење, созревање, т.е. на преминот од детството во адолесценцијата. Врз мене имаше поголемо влијание отколку, на пример, средното училиште во тоа време. Беше место за собирање истомисленици во време кога нè имаше малкумина, но ми се чини дека е поголемо отколку денес. Зборувам за време што изгледаше најлошо во тој период, а тоа беа 90-тите. Се чини дека грешев за најлошите времиња.

Каков беше Вашиот истражувачки процес за овој проект? Дали Ве доведе до неочекувани откритија или лични приказни?

Бидејќи самата тема е многу обемна и воопшто не беше лесно да се опфати, скроти и обликува во наративен лак, самото истражување исто така многу изикуваше. Беше потребно да се разгледа целата архива поврзана со овој феномен, и во тесен и во поширок контекст. Потоа беа спроведени обемни интервјуа со сите учесници во филмот, со некои од нив повеќе од еднаш, за да се добие увид во нивната природа, карактер, поетика на нивното дело итн.

Како некој што долго време се занимава со феномените на модерната култура и како некој што пораснал на улиците на овој град и имал можност да ги запознае повеќето од актерите на еден или друг начин, во поголема или помала мера, многу работи ми беа веќе познати, но секако некои не беа, и тоа е она што ми е најинтересно. Секако, личните приказни, приказните што не ѝ се познати на пошироката јавност, секогаш се најинтересни затоа што кријат најдлабока емоција, што може да се почувствува преку сликата. И од овој проект излегов побогата за уште неколку пријателства и знаења.

Кој беше најголемиот предизвик за време на снимањето и работењето на филмот?

Дефинитивно, најголемиот предизвик беше невозможноста за снимање во самата зграда, т.е. во СКЦ. Кога почнав да работам на филмот, немав поим колку институцијата суштински беше затворена, некомуникативна, незаинтересирана, мртва, релативно кажано, бидејќи не бев таму со години, а ниту другите што ги познавам, кои порано се дружеа таму. Самиот факт што никогаш не добив одговор на мојот имејл испратен до директорот на СКЦ со известување дека треба да почне филм за една од најважните институции на територијата на поранешна Југославија кажува сè. Зборува за состојбата на културата, третманот на културата и односот на одговорните лица кон наследството што го управуваат, за непрофесионализмот, односно да не зборуваме за аматеризмот. Но, секако, тоа не ме спречи…

Како ги избравте визуелниот и наративниот пристап кон приказната за СКЦ? Дали преферирате документарен или авторски, уметнички израз?

Овој филм е документ за едно време и промените низ кои минуваше општеството. За мене, беше важно да го прикажам СКЦ како живописно место, кое беше центар на алтернативна уметност речиси 30 години и како такво беше почетна точка за денешните етаблирани и светски познати уметници. Но, тој е апсолутно авторски бидејќи како автор на филмот, преку нарацијата на моите ликови, ги изразувам и моите сопствени ставови.

Дали има некоја сцена во филмот што Ви е особено драга или емотивно значајна? И зошто?

Не би избрала ниедна. Во секој случај, филмот ги вклучуваше моите омилени сцени.

Кои личности или иницијативи поврзани со СКЦ, според Ваше мислење, најмногу го обликувале неговиот дух?

Има многу. Духот на СКЦ е создаден спонтано, директно. Многу луѓе учествувале во неговото формирање. Немало однапред програмиран концепт. Тогаш тој бил создаден. Суштината била важна, а не формата. Слободата да се бранат сопствените идеи и ставови, а не приспособувањето кон властите. Денес тоа звучи како научна фантастика.

Каква улога играат институции како СКЦ на современата културна сцена денес?

Не знам дали постојат институции како СКЦ. И времињата веќе не се исти. Општеството веќе не е исто. Светот веќе не е ист.

Дали филмот носи порака за иднината на јавните простори за култура? И која ако одговорот е „да“?

Не носи директна порака, ако некој ја очекува ниту, пак, тоа е идејата на филмот. Секој ќе прикачи нешто друго. Но мислам дека мојата намера како автор е доволно јасна за да покажам колку тоа место било значајно за неколку генерации млади луѓе што пораснале во Белград од 70-тите до почетокот на 21 век. СКЦ одигра значајна улога во културната интеграција на регионот, т.е. југословенската територија, но и пошироко. Тој ја позиционира нашата заедничка земја во тоа време на уметничката карта на светот. А што се однесува до иднината на јавните простори за култура и уметност, мислам дека тоа ни е јасно на сите, дури и без филмот.

Како го гледате односот меѓу младите автори и официјалните културни институции денес?

Ова е прашање за млади автори и официјални културни институции. Јас не сум ниту млада ниту имам некакви врски со институциите, па затоа не знам дали мојот увид е точен. Во секој случај, мислам дека не е лесно ниту за едниот ниту за другиот. Производството е главната именка денес. Производство на уметници преку безброј уметнички школи, масовно производство на уметнички дела итн. Побарувањата се огромни, пазарот е ограничен. Но, тоа не значи дека уметниците не треба да создаваат и да се борат за својата уметност и за пласман.

Како културен научник, што би им рекле на следните генерации уметници и културни работници?

На уметниците - да бидат автентични во својот израз, да бидат храбри, да се радуваат на творештвото, да преземат иницијатива и одговорност. На културните работници - да се отворат, да разберат дека тие се тука за уметниците, а не обратно, да им дадат на уметниците простор и време што им се потребни за да создаваат, да разберат дека нивната работа е од исклучително значење на пошироко ниво, да разберат дека работата на културниот работник не е само уште една работа на која одите секој ден, туку дека е многу одговорна работа што ги гради темелите на општеството.

Вашите филмови често се занимаваат со музика и алтернативна култура. Зошто овие теми се сè уште важни за Вас?

Никогаш не ме интересирала официјалната култура. Ја следев и сè уште ја следам, но не ме возбудува. За мене, највозбудливото нешто на светот е сè уште рокенролот, на пример. Супкултурата отсекогаш била важна и секогаш ќе биде затоа што е индикатор за реалната состојба на општеството, т.е. укажува на неговите аномалии и го иницира процесот на промена и на тој начин навестува за исходот. Тој краток период пред неизбежно да стане мејнстрим, што е нејзиниот циклус, т.е. животниот пат, има најголем потенцијал да ги сврти работите.

Што претставува документарниот филм за Вас денес? Сведоштво за минатото или активен дијалог со сегашноста?

И двете. Комуницирање на минатите искуства со модерната ера.

Колку Вашето образование по културолошки студии влијае на Вашиот режисерски пристап?

Не знам дали воопшто влијае на мојот режисерски пристап. Искрено, не знам дали воопшто имам таков. На секој проект пристапувам поединечно, на уникатен начин, и одлучувам каков ќе биде пристапот врз основа на природата на феноменот со кој се занимавам. Во процесот на создавање пристапот се наметнува. Многу често во тој процес го менувам мојот пристап, понекогаш и повеќе од еднаш.

Како комбинирате архивски материјал и современи приказни во документарец?

Исто така. Го следам ритамот што се наметнува. Го слушам ритамот и на сликата и на звукот и му пристапувам на тој начин. Ритамот е многу важен, не само во музиката туку и во животот воопшто.

Како реагира публиката денес на темите и на културното наследство со кои се занимавате?

Не знам, прашајте ја публиката.

Што е она што го гледате како клучен придонес од Вашата досегашна работа?

Многу сум среќна и чувствувам големо возбудување кога снимам филмови. Обидувајќи се да проникнам во значењето на сите феномени со кои се занимавам, од рокенрол, концептуална уметност, алтернативен театар, мултимедијална уметност итн., сакам да верувам дека ќе можам да пренесам дел од тоа возбудување на публиката. И ако барем некој почувствува колку напредно, значајно, возбудливо, величествено во својата суштина било/е она за што зборуваме, можам да кажам дека успеав.

Фото: Архива на Марија Вучиќ