HEMANGIOENDOTELIOMA EPITELIOIDE (ЕХЕ)/EPITHELIOID HEMANGIOENDOTHELIOMA (EHE)

ICD-10 D48.1

PREVALENCA

Ndodh në 0.01% të popullsisë, pra në 1 person në çdo 1.000.000 në mbarë botën. Rreth 90 raste diagnostikohen në Shtetet e Bashkuara çdo vit. Për shkak të vështirësive që dalin në diagnostikimin e kësaj sëmundjeje, supozohet se numri real i popullsisë së prekur është shumë më i lartë.

HYRJE

Hemangioendotelioma epitelioide (EHE) është tumor i rrallë i karakterizuar nga një lezion i vetmuar në indin e butë sipërfaqësor ose të thellë të ekstremiteteve. Më shpesh e ka origjinën në një venë të vogël si një masë fusiforme intravaskulare që infiltron gjithashtu indet përreth. Ajo u përcaktua për herë të parë nga Sharon Weiss dhe Franz Enzinger në vitin 1982. Sipas karakteristikave klinike dhe histologjike, klasifikohet midis angiosarkomes dhe hemangiomes. Megjithatë, kohët e fundit është përshkruar një ndryshim i veçantë gjenetik që përcakton sëmundjen, duke e bërë EHE një entitet krejtësisht të ndarë nga angiosarkoma dhe hemangioma. EHE është sarkoma e indeve të buta dhe përgjithësisht konsiderohet një kancer vaskular nëse qelizat lezione kanë shënues sipërfaqësor tipikë për qelizat endoteliale (qeliza që rreshtojnë brendësinë e enëve të gjakut). EHE fillimisht u përshkrua si një tumor që shfaqet më shpesh në venat e ekstremiteteve (krahët dhe këmbët), si dhe në mëlçi dhe mushkëri, por janë diagnostikuar edhe pacientë me tumore të eshtrave, lëkurës, qafës, gjëndrës tiroide, stomakut, vezoreve, prostatës, trurit, shtyllës kurrizore. EHE zakonisht ndodh ndërmjet moshës 20 dhe 40 vjeçe, megjithëse diapazoni i përgjithshëm i moshës është shumë më i gjerë dhe ka një predileksion modest për gratë në krahasim me burrat. Shpesh ka një rrjedhë indolente dhe shumë njerëz të prekur kanë jetuar më gjatë se sa pritej.

ETIOLOGJIA

Hemangioendotelioma epiteloide shkaktohet nga mutacione gjenetike, të njohura edhe si variante patogjene. Mendohet se në hemangioendoteliomën epitelioide, kromozomet shpërbëhen dhe ribashkohen në mënyrë të gabuar. Kjo mund të shkaktojë që qelizat të mos funksionojnë. Ky ndryshim rezulton në shkrirjen e gjeneve që kodojnë dy koaktivizues transkriptues (rregullatorë transkriptues): TAZ (koaktivizues transkriptues me një motiv lidhës PDZ) i njohur gjithashtu si WWTR1 (proteina e rregullatorit transkriptues që përmban domenin WW) dhe CAMTA1 (transkriptimi i aktivizuesit të lidhjes me kalmodulin). 1).Translokimi EHE rezulton në një gjen anormal të shkrirjes që shpreh mRNA jonormale që rezulton në sintezën e një varianti të proteinës së bashkimit TAZ gjithmonë të ndezur. Kjo formë gjendet gjithmonë në bërthamë dhe për këtë arsye është aktive konstituive, duke u lidhur me një anëtar shumë të rëndësishëm të familjes TEAD të faktorëve të transkriptimit për të nxitur proliferimin e qelizave. Është ky prodhim i transkriptomës TAZ-TEAD që bën që qelizat endoteliale të prekura të rriten në tumore. Rreth 10% e pacientëve me EHE kanë një zhvendosje të ndryshme që rezulton në aktivizimin konstituiv të YAP, një ortolog i TAZ (d.m.th., një gjen që ka një sekuencë dhe funksione që janë shumë të ngjashme me TAZ). Kjo gjithashtu rezulton në rritje të vazhdueshme dhe të parregulluar të qelizave të prekura dhe për këtë arsye shkakton tumore të tipit EHE.

SIMPTOMAT DHE DIAGNOSTIKIMI

Shumica e pacientëve me hemangioendotelioma epitelioide nuk përjetojnë asnjë simptomë, por nëse ato janë të pranishme, ato përfshijnë:

• dhimbje dhe ënjtje rreth zonës së tumorit;
•  masë tumorale që mund të ndihet nën lëkurë dhe që mund të jetë e dhimbshme;
• nauze dhe humbje peshe e pashpjegueshme;
•  temperaturë, lodhje, kollë ose probleme me frymëmarrjen;
•  dhimbje dhe parehati në bark;
• majat e gishtave të zmadhuara të quajtura "clubs" që mund të kenë ngjyrë të kuqe ose blu;
• dhimbje kockash, fraktura të shpeshta ose kocka të thyera;
• probleme me lëvizjen ose ecjen.

Për shkak se EHE shpesh nuk shkakton simptoma, shumica e pacientëve mësojnë se kanë një ose më shumë tumore gjatë një procedure imazherie që nuk lidhet me EHE. Për përcaktimin dhe diagnozën e saktë është e nevojshme të kryhen disa ekzaminime, duke filluar nga marrja e një historie të mirë, vetë fotografia klinike dhe nëpërmjet metodave diagnostikuese RT, CT-skanim (për të identifikuar tumoret EHE në gjoks, bark dhe legen), MRI (tumoret EHE në mëlçi ose kocka) ose një skanim PET për të përcaktuar madhësinë e tumorit dhe vendndodhjen e tij. Marrja e një biopsie mund të ndihmojë në hetime të mëtejshme, veçanërisht në rastet e kancerit të gjirit.

PASOJAT

Edhe pse hemangioendotelioma epitelioide zakonisht paraqitet si një tumor i shkallës së ulët, ndonjëherë, eHAE paraqitet si tumor i shkallës së lartë dhe më agresiv. Prandaj, ecuria e sëmundjes te njerëzit me hemangioendotelioma epitelioide është e vështirë të parashikohet. Disa pacientë jetojnë një kohë të gjatë, edhe pa trajtim. Në raste të tjera, kanceri rritet dhe përhapet shpejt, edhe me trajtim. Hemangioendotelioma epiteloidale që është përhapur në pjesë të tjera të trupit nuk çon gjithmonë në një prognozë të keqe, por rëndësia më e madhe është lokalizimi i tumorit.

TRAJTIMI

Për shkak se hemangioendotelioma epitelioid është kaq e rrallë, nuk ka trajtim standard. Trajtimi për çdo person është i ndryshëm dhe varet nga vendi ku në trup fillon tumori, sa tumore ka dhe nëse është përhapur në vende të tjera. Në disa raste, tumori rritet shumë ngadalë dhe madje zvogëlohet pa asnjë trajtim. Trajtimet mund të përfshijnë:

•  kirurgjinë - trajtimi më i zakonshëm për rastet EHE që përfshijnë një tumor të vetëm;
• embolizimin vaskular - ndërprerja e furnizimit me gjak të tumorit dhe përfshin kemoembolizimin transarterial (TACE) dhe radioembolizimin;
•  terapinë e synuar - trajtimi më i përdorur për EHE të avancuar që përdor barna që parandalojnë tumoret të marrin lëndët ushqyese dhe oksigjenin që u nevojiten për t'u rritur;
•  terapinë rrezatimi - duke përdorur rrezet e synuara të energjisë për të shkatërruar qelizat e kancerit;
• imunoterapinë - duke përdorur trajtime të ndryshme për të ndihmuar sistemin imunitar të trupit të vrasë qelizat tumorale;
•  Sirolimus (rapamicinë) - një ilaç oral që shtyp sistemin imunitar dhe ngadalëson rritjen e enëve limfatike jonormale që formojnë tumorin dhe mund të ndihmojë në tkurrjen e tumoreve EHE dhe përmirësimin e simptomave, duke përfshirë dhimbjen;
• frenuesit e tirozinës kinazës - këto barna, të dizajnuara si terapi të synuara të kancerit, kanë treguar sukses afatshkurtër me EHE; Shembujt përfshijnë sorafenib, sunitinib dhe pazopanib;
•  Vincristine - ky medikament kimioterapie synon të gjitha qelizat ndarëse në trup dhe për këtë arsye përdoret për të trajtuar shumë lloje të kancerit; përdoret gjithashtu për tumore beninje vaskulare agresive;
• Interferonin - trupi prodhon interferon për të luftuar infeksionet ose për të kontrolluar inflamacionin; është formuluar në një ilaç që synon rritjen e enëve të gjakut;
• kimioterapinë me agjentë të shumtë - në tumoret EHE, të cilët rriten shpejt, përhapen në inde të tjera ose nuk reagojnë ndaj barnave të tjera, kërkohet terapi më agresive me medikamente; ky kombinim i barit nevojitet te fëmijët dhe të rinjtë me EHE, por në raste të rralla;
• transplantimin e organeve - më shpesh transplanti i mëlçisë.

Foto: Ilustrim