БТА

На 19 јануари 1969 година, почина Јан Палах, симбол на отпорот кон задушувањето на Прашката пролет.

На 16 јануари 1969 година, околу 16:00 часот, 20-годишниот Јан Палах изврши чин на јавен протест на Вацлавски плоштад во Прага, пред Националниот музеј, во кој се здоби со тешки изгореници. Неговите мотиви беа поврзани со јавната апатија по советската интервенција и цензурата во медиумите во земјата. Палах остави писмо со барања за слобода на изразување и за прекин на дистрибуцијата на пропагандниот весник Zprávy („Вести“).

Јан Палах почина на Клиниката за пластична хирургија. Неговиот погреб неколку дена подоцна прерасна во масовен јавен настан со изразен протестен карактер против просоветскиот режим.
Во 1989 година, по повод 20-годишнината од настанот, во Чехословачка се одржа „Недела на Палах“, која стана важен фактор во развојот на таканаречената Кадифена револуција.

Во билтенот на БТА „Меѓународни информации - Официјални“ читаме за настаните во Прага:

Студентски извори за инцидентот со студентот кој се самозапали во Прага
Лондон, 17 јануари 1969 година /БТА/ Агенцијата УПИ извести од Прага: Студентски извори денеска известија дека студентот кој синоќа се самозапали на Вацлавски плоштад бил само еден од групата од 10 лица кои се заколнале дека ќе се жртвуваат еден по еден додека не се спроведе програмата од 10 точки со студентски барања.
Студентските претставници објаснија дека барањата на студентите вклучуваат не само протести против советската инвазија на Чехословачка, туку и некои политички барања што важат за целата земја.
Студентот Јан Палах, 21, останува во критична состојба и има изгореници од трет степен што покриваат 85 проценти од кожата, објави чешката новинска агенција ЧТК. Палах, студент на Факултетот за историја и политичка економија, не можеше да одговори на прашањето зошто се полеал со бензин во близина на фонтаната на плоштадот, а потоа, зафатен од пламен, истрчал кон една од соседните улици.

Д-р Јармила Долежалова, од клиниката за пластична хирургија во болницата Лагерова, изјави дека сите посети на Палах биле одбиени од страна на болничките власти бидејќи требало да биде изолиран од каква било можна инфекција.
Студентските претставници додадоа дека списокот од десет барања е ист како оној усвоен за време на масовниот студентски протест во ноември истата година. Списокот вклучувал барања за лична слобода, слобода на печатот и почитување на принципите на суверенитет во меѓународните односи. Списокот не споменувал конкретно советска инвазија врз Чехословачка.
Професорот Вилибалд Бездичек, новиот министер за образование на Чехословачката Социјалистичка Република, свикал итен состанок на раководителите на сите прашки универзитети и студентите за да разговараат за инцидентот. Избран е посебен комитет за да ги испита околностите. Некои студентски претставници објаснија дека студентските и универзитетските лидери енергично се спротивставиле на протестната акција и се согласиле дека тоа е резултат на „сериозна ментална депресија“ што на никаков начин нема да им помогне да ги постигнат своите реформистички цели. Сведоците на инцидентот од синоќа рекоа дека Палах оставил порака во која ги објаснува своите мотиви. Полицијата сè уште не ја објавила содржината на пораката.
***
Демонстрации во Прага
Прага, 18 јануари 1969 година /AP/ Неколку стотици чехословачки студенти маршираа до советскиот штаб во Прага вечерва, извикајќи им на вооружените стражари: „Руси, одете дома“, а потоа се вратија на Вацлавски плоштад и продолжија со своите демонстрации.
Младите очигледно се возбудени од чинот на 21-годишниот студент Јан Палах, кој се самозапали во знак на протест против советската окупација на земјата.
Тој е во критична состојба, но им рекол на лекарите во болницата: „Тоа беше моја должност, ќе има и други“.
Младите отишле во хотелот Хасталска на истоимената улица, каде што се наоѓал советскиот штаб од августовската инвазија. Неколку часа тие гледаа и слушаа како младите извикуваа „Руси, одете дома“ и ја пееја чешката национална химна.
Во близина помина советски оклопен транспортер. Немаше инциденти, а студентите се вратија на плоштадот каде што Јан Палах се самозапали во четвртокот.
На плоштадот, демонстрантите го блокираа сообраќајот неколку минути и извикуваа слогани. Советски џип беше запрен од група студенти и тие почнаа да го удираат.
Две момчиња кои започнаа штрајк со глад легнаа во вреќи за спиење во нивниот шатор. Студентите на смени што ги чуваа го презедоа надзорот.
***
Палах почина
Њујорк, 19 јануари 1969 година /БТА/ Како што објави агенцијата УПИ од Прага, повикувајќи се на агенцијата ЧTK, денеска во 15 часот по локално време, студентот Јан Палах почина.
Смртта настапи поради изгорениците што ги добил кога се самозапалил како знак на политички протест.
***
По смртта на Јан Палах
Прага, 20 јануари 1969 година /ЧTK/ Студентот на Филозофскиот факултет на Карловиот универзитет во Прага, Јан Палах, кој почина вчера попладне како последица на трагичен чин, е роден на 11 август 1948 година.
Таткото на Јан е починат. Неговата мајка, Либуше Палахова, работи како продавачка во градот Мелник. Таа има уште еден син.
Јан Палах бил студент на втора година на Катедрата за историја и политичка економија. Неговите професори велат дека бил одличен студент. По природа, бил смирен и разумен, склон кон рационално размислување. Неговите колеги со кои живеел во студентскиот дом во Јавор потврдиле дека се одликувал со љубов кон редот.
Пред неговата смрт, Јан Палах сакал да разговара со еден од лекарите, на кого му рекол дека ниту еден од неговите колеги не треба да го следи неговиот трагичен чин.
Другарите Лудвик Свобода, Александар Дубчек, Јозеф Смрковски и Олдрих Черник вчера испратија телеграма со сочувство до мајката на Јан Палах, велејќи дека смртта на нејзиниот син е трагичен настан, уште повеќе затоа што неговиот ум и чист карактер можеле да послужат за доброто на социјалистичка Чехословачка. (…)
***
Чехословачки студентски протести
Прага, 20 јануари 1969 година / Ројтерс/ Чехословачките студенти кои протестираат денеска поставија посмртно фото во рамка на Јан Палах на фонтаната на Вацлавски плоштад откако 21-годишниот студент по филозофија почина вчера. (…)
Стотици луѓе сè уште стоеја собрани околу статуата на крал Вацлав на плоштадот, додека студентите го продолжуваа штрајкот со глад што започна синоќа по смртта на Палах.
Работници денеска се придружија на штрајкот со глад на студентите.
Посмртно фото во рамка на починатиот студент беше поставена на табла, опкружена со црни знамиња и свеќи, и потпрена на камениот ѕид на фонтаната.
Илјадници чехословачки граѓани се собраа синоќа на плоштадот - омилено место за собирање демонстрации од советската инвазија - откако Министерството за здравство ја објави смртта на Палах.
Според извештаите овде, студентите од Филозофскиот факултет имаат намера да организираат марш низ улиците на градот подоцна денес во поддршка на барањата на починатиот студент. Како што објави денеска прашкиот весник „Лидова демократија“, Палах кратко пред неговата смрт рекол дека ниту еден од неговите колеги не треба да прави такви обиди за самоубиство.
„Мојот чин ја исполни својата цел“, му рекол на колега на кого му било дозволено да го посети во болницата. „Но, никој друг не треба да се обиде да направи такво нешто. Студентите мора да ги посветат своите животи на остварувањето на нашите цели.“
***
Поворка во спомен на Јан Палах
ПРАГА, 20 јануари 1969 година / Ројтерс/ Илјадници луѓе се собраа денеска на Вацлавски плоштад во центарот на Прага за да му оддадат почит на студентот кој се самозапали во знак на протест против ограничувањата на чехословачкото движење за либерализација.
До раните попладневни часови, кога започна тивката поворка до Филозофскиот факултет, плоштадот беше преполн со луѓе. Набљудувачите во Прага рекоа дека не биле сведоци на толку големи демонстрации од смртта на првиот чехословачки претседател во 1937 година. (…)
Кога започна маршот, чехословачката полиција го запре сообраќајот на улиците и ги чуваше советските објекти во градот.
Студентите, на кои им се придружија илјадници работници и жители на Прага, се упатија кон зградата на Филозофскиот факултет. Тие побараа „Плоштадот на Црвената армија“, каде што се наоѓа факултетот, да се преименува во Плоштад Палах.
Самиот Палах во порака навел дека се самозапалил во знак на протест против цензурата во печатот и печатење советски пропаганден весник во главниот град.
***
Декларација на Синдикатот на чешки новинари
Прага, 21 јануари 1969 година (ЧTK) - Вчера тука се одржа вонреден состанок на Президиумот на Синдикатот на чешки новинари за да се разговара за моменталната политичка ситуација. Президиумот усвои апел до чешката јавност, во кој особено се наведува: Јан Палах го жртвуваше својот живот заради цели кои се и наши цели. Неговата жртва не беше залудна и сега е потребно да се обединат напорите на сите граѓани, потребно е да се обедини решителноста со дисциплината, чувството со разумот. Не би биле корисни за каузата ако, во сегашната тешка ситуација, секој постапува по сопствено наоѓање. Затоа, предлагаме следново:
-Денот на погребот на Јан Палах треба да се прогласи за ден на национална жалост;
-На овој ден, сите луѓе со добра волја треба да ветат дека нема да престанат да вложуваат напори сè додека не биде поразена акционата програма на ЧКП, сè додека не се остварат нашите заеднички цели;

Президумот на Сојузот на чешки новинари ја изјавува својата солидарност со ставот на Сојузот на студенти од Чешка и Моравија, кој бара навремени подготовки за изборите и озаконување на основните граѓански права, особено правото на собирање и слободата на говорот.
Президиумот на Сојузот на чешки новинари препорачува да не се трошат заеднички сили на непромислени дејствија што би можеле да донесат дезорганизација во нашата економија пред да се постигне договор за заедничко дејствување.
***
По смртта на чешкиот студент Јан Палах кој се самозапали
ПРАГА, 21 јануари 1969 година / Ројтерс/ Жителите на Прага денеска се редеа на централниот плоштад за да се потпишат во книги со сочувство по смртта на студентот по филозофија Јан Палах, исплашени од неговото предупредување дека пред стемнување може да се самозапали на улиците на главниот град и некој друг.
Новинарите побараа да се прогласи ден на национална жалост за погребот на 21-годишниот студент, кој почина во неделата - три дена откако се самозапали на Вацлавски плоштад.
Втор млад Чех, Јозеф Хлавати, 23, го следеше примерот на Јан Палах синоќа во градот Плзен. Тој беше однесен во болница со тешки изгореници, но ќе преживее.
Бројот на штрајкувачи со глад собрани на плоштадот утрово се зголеми на околу 20 по второто самозапалување синоќа.
Сепак, студентските кругови не веруваат дека самозапалувањето на Јозеф Хлавати е поврзано со тајната група самоубијци спомената во пораката што ја остави Палах пред неговата смрт.
Прашкиот весник „Слободно слово“ утрово објави дека властите не ја информирале г-ѓа Палах за самозапалувањето на нејзиниот син во четвртокот.
Таа првпат дознала за тоа кога видела негова слика во весник, токму кога се качувала во возот за да го посети во Прага, се додава во извештајот. Мајката на Палах сега е во болница.
Вчера, помеѓу 50.000 и 60.000 граѓани на Прага учествуваа на најголемите политички демонстрации од окупацијата на Чехословачка во август минатата година.