3 март 2026

Ал Џезира

Војната на САД и Израел против Иран се прели во Ормускиот Теснец, една од најкритичните енергетски точки во светот, што предизвика скок на цените на нафтата.

Транспортот преку теснецот, преку кој поминува една петина од нафтата што се троши на глобално ниво, како и големи количини гас, е речиси целосно запрен во услови на ирански напади врз танкерите со нафта во регионот.

Командант на иранскиот Корпус на револуционерната гарда (ИРГЦ) вчера изјави дека теснецот е „затворен“ и оти секој брод што ќе се обиде да помине низ водениот пат ќе биде „запален“.

Најмалку пет танкери се оштетени, двајца членови на персоналот загинаа, а околу 150 бродови останаа заглавени околу теснецот, кој ги раздвојува Иран и Оман.

Цените на нафтата вчера се искачија над 79,40 долари за барел, откако во петокот достигнаа 73 долари за барел во услови на растечки тензии пред саботните заеднички напади на САД и Израел врз Иран.

„Сообраќајот е намален за најмалку 80 проценти“, изјави за Ал Џезира Мишел Бокман, виш аналитичар за поморско разузнавање во Windward, додавајќи дека бродската индустрија веќе се справува со „огромен скок“ на трошоците за превоз на рутите од Блискиот Исток и Заливот.

Кормак Мекгари, директор на поморското разузнавање и безбедносните услуги во Control Risks, рече дека морнарите во саботата примиле порака од Иран преку меѓународната фреквенција за помош дека теснецот е затворен.

„Секој брод во областа го слушнал тоа … и беше доволно за повеќето бродови да запрат“.

Сервисот за следење на бродови Kpler покажа дека во неделата продолжил ограничен сообраќај во теснецот – првенствено бродови што пловат под знамето на Иран и неговиот главен трговски партнер Кина.

Бокман рече дека е можно некои бродови да поминале низ теснецот откако ги исклучиле своите системи за автоматска идентификација за да избегнат детекција.

Мекгари истакна дека целосното затворање на теснецот од страна на Иран би значело дека тој „го затегнува јажето околу сопствениот врат“.

„Ако го напаѓаат поморскиот транспорт, тие ги охрабруваат заливските држави да се приклучат на војната, а тоа е голем чекор за Иран да се одлучи на таков потег“, рече Мекгари.

„Идејата дека можат да извршат долгорочно одржливо затворање на теснецот е малку веројатна“, додаде тој. „Повеќе сум загрижен за регионалните синџири на снабдување“.

Сепак, повеќето комерцијални оператори, големите нафтени и осигурителни компании практично се повлекоа од коридорот, според Kpler. Осигурителните премии веќе достигнаа шестгодишен максимум пред војната.

„Дефинитивно имаше ескалација во текот на ноќта, со притисок врз енергетската инфраструктура во Заливот и превентивно запирање на производството на ЛНГ (течен природен гас) од страна на Катар“, изјави за Ал Џезира Рејчел Зиемба, виша соработничка во Центарот за нова американска безбедност.

„Со оглед на тоа што танкерите не сакаат да влезат во Заливот, тоа испраќа порака за тоа што е доведено во прашање“.

САД не се имуни

Иран во февруари го зголеми извозот на нафта до повеќегодишни рекорди во очекување на американско-израелските напади, соопшти Kpler.

Заливските држави, исто така, ги зголемија своите резерви на нафта, помагајќи да се ублажат проблемите со снабдувањето на краток рок, рече Зиемба.

Поголемиот дел од сировата нафта што се транспортира преку Ормускиот Теснец оди во Азија, при што Кина, Индија, Јапонија и Јужна Кореја учествуваат со речиси 70 проценти од пратките, според американската Администрација за енергетски информации.

Освен нафтата, енергетските производи што се соочуваат со притисок во снабдувањето вклучуваат гориво за авиони и течен природен гас.

Околу 30 проценти од европското снабдување со гориво за авиони потекнува од или транзитира преку теснецот, додека една петтина од глобалното снабдување со ЛНГ поминува низ овој воден пат.

Иако САД повеќе не се зависни од нафтата од Блискиот Исток и може да поминат недели додека тоа се одрази на цените на пумпите, тие не се имуни на прекините.

„Ситуацијата е многу променлива“, изјави за Ал Џезира Дејвид Ворик, извршен потпретседател на платформата за синџирот на снабдување Overhaul.

Додека компаниите ги пренасочуваат своите бродови, вклучително и околу ’Ртот на Добрата Надеж, во близина на југот на Африка, тие се соочуваат со подолги времиња на испорака и дополнителни трошоци.

„Со осигурувањето од воен ризик и дополнителното итно осигурување за непредвидени ситуации, се додаваат илјадници долари“, рече Ворик.

„Ова е главното време за набавка на суровини и планирање за празниците … и секое нарушување во овој момент не е добро за синџирите на снабдување“, рече Ворик.

Може да има и победници од ова нарушување.

Бидејќи се нето-производители на енергија, порастот на цените ќе им користи на американските производители на нафта, рече Зиемба.

„Потрошувачките сектори губат, но производителите имаат корист. Прашањето е: колку долго ќе трае ова? Тешко е да се одржи овој интензитет долго време“, нагласи таа.

Фото: ЕПА