Белград, 19 март 2026 (МИА) - Слободата на глобално ниво се намали во 2025 година, најмногу во изминатите две децении, според годишниот извештај на меѓународната организација Фридом Хаус објавен денеска, во кој Србија е меѓу земјите каде што е забележан најголем пад, и остана во групата земји означени како „делумно слободни“.  

Според извештајот „Слободата во светот 2026“ за политичките права и слободи на граѓаните, состојбата се влошила во 54 земји, додека во 35 имало подобрување.

Сите земји од Западен Балкан се означени со жолта боја, што значи дека се групирани меѓу „делумно слободните земји“, но само Србија е меѓу земјите каде што Фридом Хаус забележа најголем пад на слободата во текот на претходната година (за три поени).

Состојбата со човековите права и слободи во Србија постојано се влошува од 2019 година. Потоа Србија се префрли од категоријата „слободна“ во „делумно слободна“, а во изминатата година насилството и одмаздата врз учесниците на протестите, притисокот врз медиумите и граѓанското општество и заканите врз независноста на судството значително придонесоа за тоа, оцени Фридом Хаус во новиот годишен извештај.

Во извештајот Србија е оценета со 53 од можни 100 поени, што е за три поени помалку од лани.

Статусот на една земја или територија во извештајот на Фридом Хаус „Слобода во светот“ зависи од вкупниот број поени за политички права, каде што Србија има 18 од можни 40 поени, и резултатот за граѓански слободи, каде што Србија постигнала 35 поени од можни 60.

Во извештајот се наведува дека во последните години во Србија, владејачката Српска напредна странка (СНС) постепено ги еродирала политичките права и граѓанските слободи, вршејќи легален и вонлегален притисок врз независните медиуми, политичката опозиција и организациите на граѓанското општество.

Како клучен настан во 2025 година се споменуваат антивладините протести што започнаа во 2024 година и продолжија во текот на целата година, со потсетување дека учесниците во протестите, како и оние што ги поддржуваа, се соочија со насилни реакции од полицијата, притисоци и напади од властите и недржавните актери.

Заканите за слободата и независноста на медиумите продолжија, посочи Фридом Хаус.

Во извештајот се истакнува дека иако законите гарантираат слобода на медиумите, новинарите се изложени на заплашување, притисок од уредници, политичари и сопственици на медиуми поврзани со политиката, селективни забрани за пристап до официјални настани, како и злоупотребувачки тужби насочени кон негирање на јавниот пристап на истражувачкото новинарство.

Се посочува дека медиумската средина се карактеризира со екстремна пропаганда и манипулација со факти во врска со одредени теми, вклучувајќи ја војната во Украина, односот меѓу владејачките партии и опозицијата, како и политиката на Србија кон Косово. Некои приватни национални радиодифузери и популарни таблоиди редовно се вклучуваат во кампањи за клевета против политичката опозиција и други перцепирани противници на владата.

Независните истражувачки медиумски групи се предмет на вознемирување и заплашување од страна на владата, таблоидите и провладините групи. 

Извештајот конкретно укажува на притисок и одмазда за поддршка на антивладините протести.

Исто така, се потсетува дека, поради предлог-законот што предвидува регулирање на организациите и поединците што добиваат повеќе од 50 проценти од своето финансирање од странство и други форми на притисок, бројни српски невладини организации во февруари 2025 година ја прекинаа соработката со законодавната и извршната власт и се повлекоа од сите државни органи.

Во делот за судството, Фридом Хаус оценува дека независноста на судството е загрозена од политичко влијание врз назначувањето судии и дека многу судии пријавиле дека страдаат од надворешен притисок во врска со нивните одлуки.
Во делот за функционирањето на владата, се наведува дека Александар Вучиќ останал доминантна фигура во владата и покрај ограничените извршни овластувања на претседателот според уставот, кој во пракса создаде де факто претседателски систем. се наведува во новиот годишен извештај на Фридом Хаус „Слобода во светот 2026“. зш/ссм/